Tüm insanlar yaşamlarının değişen dönemlerinde, değişen şiddetlerde psikiyatrik semptomlar gösterir. Durum böyle olduğunda, bireyin gösterdiği semptomların ne zaman”normal” ne zaman  psikiyatrik hastalık lehine patolojik sayılması gerektiğinin belirlenmesi önemlidir. Psikiyatrik semptomu olan bir birey, günlük olağan işlevlerini yeterli bir düzeyde yerine getiriyorsa yani çalışabiliyorsa, sosyal ve aile içi ilişkilerinde ciddi problemler yaşamıyorsa, ve bu psikiyatrik semptomu kendisini aşırı derecede rahatsız etmiyorsa sözkonusu kişinin, septomlarına rağmen“normal”olduğunu düşünebiliriz. Örneğin, sosyal fobik semptomları olan biri, toplum önünde ya da amiri ile konuşurken rahatsız olmasına ve bundan mümkün olduğunca kaçınmasına rağmen, gerektiğinde konuşuyor ve bu belirtisi yaşam kalitesni düşürecek düzeyde sıkıntı yaratmıyor ise bu kişinin”normal”olarak değerlendirilme olasılığı yüksektir.Öte yandan, aynı kişi, hissedeceği  sıkıntıdan korkarak amirinin karşısında konuşmaktan kaçınıyor ve bu yüzden zarar görüyorsa ya da ” ben  neden bu kadar çekingenim, neden kimsenin önünde konuşamıyorum” gbi düşüncelere sık sık kapılarak belirgin sıkıntı, karamsarlık yaşıyorsa bu kişide tedavi edilmeyi gerektirir düzeyde sosyal fobi olduğundan sözedebiliriz.

  Sık rastlanan  psikotik belirtiler varlığında (hallüsinasyon, hezeyan, çağrışım kusurları(hastanın konudan konuya atlaması, anlaşılmaz konuşması, hiç susmadan konuşması, aynı şeyi tekrar tekrar söylemesi, hiç konuşmama(mutizm)  gibi), dezorganize davranışlar (Ortalıkta soyunma, büyük abdestiyle oynama, ani ve yersiz saldırganlık, intihar girişimleri, hiç hareket etmeden günlerce aynı pozisyonu koruma (katatoni)gibi”normal” ve patolojik ayırımı göreceli olarak daha kolaydır. Bu belirtileri  gösteren hastalarda gerçeği değerlendirme işlevi belirgin olarak bozulmuştur. Eşlik eden  semptomlara ve hastalığın süresine bağlı olarak, hastaya, şizofreni, bipolar bozukluk, şizoaffektif  bozukluk gibi tanılardan hangisinin  konacağı saptanır. Bu olgular acil müdahalesi yapıldıktan sonra psikiyatriye sevk edilmelidir.

  Bilişsel işlevler yüksek kortikal fonksiyonlardır ve bu fonksiyonların bozulduğu durumlarda da “normal” ve patolojik ayırımı göreceli olarak daha kolaydır. Bilinci bulanık, dikkatini bir konuda yoğunlaştıramayan, bulunduğu yeri, tarihi  bilemeyen bir kişide bilişsel  işlevlerin bozulduğundan sözedilebilir. Bu kişi  hallüsinasyon, hezeyan, çağrışım kusurları gibi psikozlarda rastlanan belirtiler gösteriyor olsa bile, mutlaka bu belirtilere neden olabilecek organik durumların araştırılması gereklidir.

   Nevrotik belirtiler ise, özellikle hafif olduğu için ” normal” veya patolojik ayırımı yapmak güç olabilir. Sık rastlanan bazı nevrotik semptomlar (depresif semptomlar, anksiyete semptomları, panik atağı, sosyal fobi semptomları, agorafobi semptomları, özgül fobi, obsesif-kompülsif bozukluk semptomları, hipokondriak(hastalık hastalığı)semptomları, somatizasyon semptomları(histerik nevroz), konversiyon semptomları sayılabilir. Bu semptomları gösteren bireylerde bu semptomların kişide yarattığı sıkıntı, günlük hayatına etkisi, ne kadar zamandır sürmekte oldugu, semptomların toplam sayısı ve şiddeti “normal” vaya patolojik ayırımında önemlidir.

 

- İnsanlarda, yaşamın herhangi bir diliminde,psikiyatride “semptom” olarak tanımlanan belirti ve bulgular saptanabilir. “Normal” durumlarla patalojik durumların ayırımı yapılmalıdır.

- Psikiyatrik tanı koymada semptomların varlığı kadar bu semptomların bireyde yarattığı sıkıntı, günlük hayatına etkisi, ne kadar zamandır sürmekte olduğu, semtomların  toplam sayısı ve şiddeti “normal” vaya patalojik ayırımında önemlidir.

- Psikozlarda “gerçeği değerlendirme” bozulmuştur ve hallusinasyon, hezeyan,çağrışım bozuklukları ve ciddi davranım bozuklukları gibi ağır psikiyatrik hastalık belirtiler saptanır.

-Nevrozlarda ve kişilik bozukluklarında semptomlar ve bunların yarattığı işlev kaybı daha hafiftir.

     İşte stresi gidermek için yapabileceğiniz şeylerle ilgili bir kaç ipucu ve tavsiye, daha önce sitemizde yer alan stresle baş etmenin yollarına ileve olarak bu kez dört ana başlık altında daha sistemli bir biçimde adım adım stresle nasıl baş edeceğinize yardımcı olmak için hazırlanan bir yazı.

 *Farkındalık

 *Kontrol

 *İletişim

 *Arınma

 Şimdi bu dört ana başlık altınta tek tek inceleyeceğimiz konuları eğer sıkılmadan okuyup uygularsanız eminim streslerin zararlı etkilerinden daha az etkileneceksiniz.

    Leeds Üniversitesi’nde  kısa bir süre önce bir çalışma yapan Dr.Thomas Stuttaford’a göre, eğer kanınızdaki homosistein denilen aminoasidin seviyesi, kolesterolden daha yüksek ise, sizin kalp krizi geçirme rizkiniz daha fazladır.Fakat, bu madde, folik asitle birlikte vücuda alınmaktadır ki, folik asit; karaciğer, taze meyve ve sebzeler ya da hamile bayanların sık kullandığı destekleyici haplarda bulunur. Bu buluş,yüksek kolesterolü olan insanların neden daha az kalp krizi rizki taşıdıklarını açıklayabilir. Stuttaford’a göre, “Zengin bir sofra, soslara ve yağa rağmen, beklenenden daha az kalp rahatsızlıklarına sebep olabilir, çünki daha az homosistein içermektedir.

 Kısa bir anektod olarak homosistein’e şöyle bir baktıktan sonra stresle baş etmek için ilk yapacaklarımızı inceleyeceğiz.

  Homosistein;kükürt içeren ve metionin esas aminoasitten türeyen bir aminoasittir. Genetik ile diyetik faktörler ve B kompleks vitaminleri (folat,B12,B6gibi) Homosisteinin plazma düzeyini kontrol ederler. Son dönemlerde, Homosisteinin, serebral, koroner ve periferik damarları etkileyen aterosklerotik damar hastalıkların bağımsız bir risk faktörü olduğu gösterilmiştir.

  FARKINDALIK;

*Bedeninizin farkında olun.Stresin veye gerilimin vücudunuzun herhangi bir bölgesinde yerleşip yerleşmediğine dikkat edin. Bu, rutin işleri  yaparken size yardımcı olacak bir tavsiyedir. Duruş bozukluklarından kaçınmaya çalışın.

* Duygularınızın olduğunu kabul edin.Onları özgürce ifade edebilirsiniz.

*Bazen bir anda birden fazla duyguya sahip olabileceğinizin ve bazen bu duyguların çatışabileceğinin farkında olun.Duygularınız sizi karmaşaya düşürebilir.

*Duygularınızın eylemlerinizi etkilediğinin ve bu eylemlerinizin de başkalrının duygularını etkilediğinin farkında olun.

KONTROL;

*Solunumunuzu, nefes teknikleri ya da meditasyonla kontrol etmenizin önemli olduğunun farkında olun.Çünki yanlış solunum bedensel gerilime ve sağlığın bozulmasına yol açar.

*Durumlar üzerinde kontrolünüz vardır.Eğer bu durumlar size stres yaratıyorsa, o zaman onları bırakın.Eğer onların kalmasını istiyorsanız, bu sizin seçiminizdir ve salt kabullenme stresi azaltır.

*Hayır deme hakkına sahipsiniz. Strese neden olan durumlarda kararlı olun. Kontrol edebilme stresi azaltır.

*Çevrenizde olumlu olan şeylere konsantre olun. Stresli bir durumda bile her zaman olumlu bir şeyler görmek mümkündür.

İLETİŞİM;

*Eğer hissettiklerinizi ifade etmekte zorluk çekiyorsanız, prova edebilirsiniz.Yalnız başınıza olduğunuzda, hissetiklerinizi ifade eden doğru sözcükleri bulmak için çalışın.Bunu gerçekten yapmanız gerektiğinde işiniz daha kolaylaşacaktır.

*Duygularınızı paylaşmak sadece kötü olnları paylaşmak anlamına gelmez.Kendinizi iyi ve mutlu histtiğiniz zamanlar da da iletişim iyidir.

*Sizi dinleyecek birini bulun.Sıkıntının göğsünüzden çıkmasına ihtiyacınız olduğunda, bir arkadaşınızdan sizi dinlemesini isteyin. Arkadaşınız bir şey söylemek ya da öğüt vermek zorunda değildir.

*Kararlı olun.Biri tarafından rahatsız edilmiş,kızdırılmış ya da aşağılanmış olduğunuzu hissederseniz bunu onlara söyleyin.Bunu fark etmemiş olabilirler. Böylece bununla ilgili bir şeyler yapabilirler.

ARINMA;

*Öfkenizi başkalarına zarar vermeden boşaltmayı öğrenin.Yastıkları yumruklayın, size ait ve eski olan tabak ve çanakları parçalayın, boş bir odada bağırın, arabada yüksek sesle şarkı söyleyin, başkaları tarafından duyulmayacagınız ve başkalarını korkutmayacağınız bir yerde çığlık atın.

*Sadece eğlence için fiziksel egzersiz yapın. döğüş sanatları, salon dansı, kano, tramplende akrobatik hareketler deneyin.

*Çok iyi olmanıza gerek duymadan yaratıcı bir şeyler yapın; sulu boya, şiir, heykel, origami ve örgü vs. Unutmayın ki bu sadece stresi azaltmak içindir.Her hangi bir sanat müzesine kabul edilmek için değildir.Beğenilmeme kaygınız olmasın.Sadece yapın.Sizi çok rahatlatacaktır.

Uyku, organizmanın çevreyle iletişiminin, değişik şiddette uyaranlara geri döndürülebilir biçimde, geçici, kısmî ve periyodik olarak kaybolması durumu olarak tanımlanabilir.

  Uykunun değişik evrelerden oluştuğu  görüşü ilk kez Loomis ve arkadaşları tarafından  ortaya atıldı. Bu araştırmacılar uykuyu A, B, C, D, E, harflariyle  adlandırdıkları beş farklı evreye ayırdılar. A’dan E’ye doğru uykunun giderek derinleştiğini öne sürdüler.Daha sonra 1953′te Chicago’da Aserinsky ve Kleitman adlı iki araştırmacı , kendilerinin ve ailelerinin katılımıyla gerçekleştirdikleri araştırmalarda, hızlı  göz küresi hareketlerinin varlığıyla belirlenen özel bir uyku evresi daha kaşfettiler. Aynı dönemde Lyon’da Michel Jouvet, uykunun bu evresinde kas gerginliğinin diğer uyku evrelerine oranla azaldığını ve tam bir tonus kaybı oluşarak, kasların tamamen gevşediğini bildirdi.

Sosyal Fobi; Olumsuz olarak  değerlendirilmekten duyulan tüm korkuları içermektedir.Rezil olmaktan,Utanç verici bir duruma düşmekten, eleştirilmekten,alay edilmekten,onaylanmayacak bir davranışta bulunmaktan,reddedilmekten, beğenilmemekten duyulan korkudur. Sosyal anksiyete bozukluğu olarak da adlandırılır. Fobi kavramı psikolojide gerçekçi olmayan, akıl dışı korkular için kullanılır. Sosyal Fobi  bazen utangaçlık olarak tanımlanır. Bu tanım pek doğru değildir. Sosyal Fobi utangaçlığın ötesinde  bir utanma korkusudur.Kendi isteklerini açıkça ortaya koyamama, başkalarının beklentilerine fazla önem verme, hayır diyememe, aşırı derecede  kendinin farkında olma, kendini fazla eleştirme, kendi hatalarını gözünde fazla büyütme, incelendiği düşüncesi ile kalabalık ortamlarda göz önünde bulunmaktan rahatsızlık duyma gibi eğilimler  Sosyal Fobililerin belirgin özellikleri olarak sayılabilir. Sosyal Fobinin temelinde onaylanmama korkusu vardır. Kafasında sürekli başkaları ne der düşüncesi vardır.Bu kategoride değerlendirilen bir diğer konu ise Çekingen Kişilik Bozukluğu’ dur. Kendine güven eksikliği ve düşük öz saygı, sosyal becerilerde yetersizlik inancı, kabul göreceğinden emin olmadıkça sosyal ilişkiye girmekten kaçınma gibi belirtileri kapsar.

 Sosyal fobisi olan kişiyi korkutan çok farklı ortamlar olabilir.Ortak özellikleri diğer insanlarla en azından aynı ortamın paylaşılmasıyla bir ilişki içinde olunmasıdır. Genellikle yalnızken çok rahattırlar.Bu rahatlığın bozulması , genelleşmiş bir Sosyal Fobi’nin göstergesi olarak, insanın bulunduğu her ortamda gerçekleşeceği gibi, Sosyal Fobi belli durumlara ya da konulara özgü de olabilir.

 Bunlardan bazıları;

* Genel yerlerde yemek yeme

* Karşı cinsle iletişim kurma

* Cinsellik

* Genel tuvaletlere gitme

* Topluluk önünde konuşma

* Yüksek    statüde  biriyle konuşma

* Başkalarının önünde soyunup giyinme

* Tartışmaya girişme

 Sosyal Fobinin belirtileri ise ;

* Yüz kızarması

* Kalp çarpıntısı

* Terleme ağız kuruluğu

* Nefes kesilmesi

* Nefes darlığı

* Titreme

 Sosyal Fobisi olanların birde zihinsel belirtileri vardır.Bunlar sosyal ortamlarda nasıl olmanız gerektiği ve kendiniz ile ilgili düşüncelerinizdir.

* Yetersizim

* Çirkinim

* Güçsüzüm

* Beğenilmiyorum

* Sevilmeye layık değilim

* Asla hata yapmamalıyım

* Mükemmel olmalıyım

* Kaygılı olduğumu belli etmemeliyim

* Çok rahat davranmamalıyım

* Kusursuz görünmeliyim

* Kimseyi gücendirmemeliyim

*Herkesin beğenisini kazanmalıyım

Sosyal Fobisi olanların davranışsal belirtileri  yani  kaçınma yöntemleri ise şöyle sıralanır.

* Göz temasından kaçınma

* Hayallere dalma

* Konuyu değiştirme

* Korkulan ortamı değiştirme

* İlgisiz şeyler düşünme

* Alkol kullanma

* Yakın mesafeden konuşamama gibi örnekler çoğaltılabilir.

Genellikle herkes tarafından  zaman  zaman  yaşanabilen  korkuya benzer bir duygudur.Bunaltı  kaygı  veya sıkıntı olarak da isimlendirebilinir. Kişi  duygulanımda,  kaygı yönünde artış olduğunu ifade eder.Bunu sanki kötü bir şey olacakmış gibi nedeni belirsiz bir endişe olarak algılar.Korku, dışarıdan gelebilecek kaynaği belli gerçek bir tehlike karşısında ruhsal ve bedensel olarak verilen bir tepki biçimidir.Bu şekilde gerçek bir tehlike ile karşılaşan her insan şiddetli bir korku duygusuyla beraber bedensel tepkilerde gösterir.Meselâ kalbi hızla çarpmaya başlar, titrer, terler, gözbebekleri büyür, ürperir tüyleri diken diken olur vs. Anksiyete nedeni bilincimizde olmayan yani nedeni hakkında net  bir bilgimizin olmadığı, içsel bir tehlike  veya tehdit karşısında gösterilen ruhsal bir tepkidir. Korkuda olduğu gibi bedensel belirtilerinde eşlik ettiği bir durumdur. Anksiyete değişik derecelerde kendini gösterir.Bazen çok hafif bir tedirginlik şeklinde bazende panik derecesinde olabilir.

STRES;Stres kavramı ilk olarak bir Endokrinolog olan Hans Selye tarafından ortaya atılmıştır. Organizmaların olumsuz duyusal ve fizyolojik olaylar karşısında ortak bir biyolojik tepkisidir. Diğer bir ifade ile stres; insanlara, olaylara ve durumlara karşı olağan bir tepkidir. İnsanın günlük hayatında başka insanlarla veya olaylarla etkileşimidir. Hayatı ve mutluluğu tam anlamı ile yaşamak ve hissetmek için doğal olan insan iradesidir. İki çeşit stres vardır. Bunlardan “Olumlu Stres” iyi dir.Günlük yaşamımızda bizi başarılı olmaya yönlendirir. Diğer bir çeşidi ise “Olumsuz Stres” dir. Bu kötü olan ve bireye zarar veren stres çeşididir. Kişinin kendine olan güvenini kaybetmesine neden olur.Yetersizlik duygusuna sevk eder, çaresizlik, hayal kırıklığı, umutsuzluk yaratır. Olumsuz stresin aile ve iş yaşamımızda başarısız ve mutsuzluk yaratıcı etkisi vardır.

Hepimizin çok iyi bildiği gibi,  aşırı  stres sağlıklı düşünmeyi  zorlaştırır. Bunu hepimiz günlük yaşantımızda fark edebiliriz. Stresli ve gergin olduğumuz anlarda, konuşmamız değişir, ne söyleyeceğimizi unuturuz, ellerimiz birbirine dolaşır. Eğer bu durumlar  uzun süreli olursa gergin ve huzursuz oluruz ve sağlıklı düşünemeyiz. Stressiz  ve gergin olmadığımız bir ortamda çok rahat başedebildiğimiz problemlerimizi veya işlerimizi stresli iken çözemeyiz ve yapamayız. Çok basit işlerde bile zorlanırız. Her birey  kendi yöntemleri ile   stresle  baş etmeye çalışsa da bazen başarılı olamaz. Bunun sebebi stres yaratan faktörlerin fazlalığıdır. Üst üste gelen probemler ve kişinin fiziksel direncinin düşük olmasıdır. Fiziksel olarak iyi durumda olan bireyler günlük hayattta olabilecek sayısız stresle daha kolay başedebilmektedir.

   Başlangıçta stres,   sistemik   problemlerle karıştırılabilir. Baş ağrısı, Kalp çarpıntısı, mide spazmı, sindirim sistemi problemleri, baş dönmesi vs. Kişi ilk önce bir Dahiliye Uzman’ ına  gider, bazen gece yarısı acile gidebilir.  Bütün tetkikler yapılır, ancak sistemik bir şey bulunamaz. Bu durumda  kişi bir Psikiatri Uzmanına gitmelidir.

 ABD’de yapılan bir araştırmada, stresli durumların yaşlı insanların sağlıklı düşünmelerini zorlaştırabildiği belirlendi.

 ANKARA-Journal of Gerontology dergisinde yayımlanan çalışmaya göre, Kuzey Carolina Üniversitesi’nden araştırmacılar, yaşlılarda, özellikle tansiyonları yüksek seyreden  ileri yaştaki erkeklerde ani tansiyon yükselmesinin akıl ve idrak faaliyetinin azalmasıyla doğrudan bağlantılı olduğunu bildirdi.

   Dr.Jason Allaire, inceledikleri kasımlı (sistolik) yüksek tansiyonu ortalama 130 ve üzeri olan deneklerde, tansiyonun ani yükselmesiyle idrak faaliyetinde belirgin bir düşüş saptadıklarını belirterek, ortalama tansiyonları düşük yada normal olanların tansiyonlarının ani yükselmesinde akıl faaliyetlerinde bir değişiklik görmediklerini kaydetti.

   Bulguların , mental  stresin yüksek tansiyonun kısmen sorumlusu olabileceğini ve idrak faaliyetlerinin azalmasıyla bağlantılı olabileceğini gösterdiğini belirten Allaire,tansiyondaki normal dalgalanmaların  da böyle bir rol oynadığını tahmin ettiklerini ifade etti.